Chuyện Phiếm Bên Chén Trà Và Mấy Dòng Suy Tưởng Man Mạn Về Trà Đạo

1. Trà Đạo Là Đạo Gì? Khi Thức Uống Bình Dị Trở Thành Con Đường Luyện Tâm

Nhiều khi ngồi một mình rảnh rỗi, đun ấm nước nhìn làn khói bốc lên nghi ngút, tự nhiên lại thấy người ta hay nhắc đến hai chữ "Trà Đạo". Mà suy cho cùng, trà đạo là cái gì nhỉ? Nghe thì có vẻ to tát, kiểu như phải là cái gì đó thật uyên bác thuộc về mấy vị thiền sư hay các bậc cao nhân ẩn dật. Nhưng ngẫm lại, chữ "đạo" trong trà đạo hiểu nôm na thì cũng chỉ là con đường—con đường rèn tâm luyện tính qua từng chén nước thơm.

Nó không thuần túy là cái chuyện ta bốc nắm lá khô thả vào nước sôi rồi ngửa cổ uống cho đỡ khát. Lạ lắm, từ một cái thức uống bình dị, người ta lại nâng nó lên thành cả một nghệ thuật sống, một cái cớ để người ta tự quay về dỗ dành cái tâm đang náo động của chính mình.

2. Từ Nghi Lễ Nghiêm Cẩn Nhật Bản Đến Sự Mộc Mạc Trong Tách Trà Việt

Nói về gốc tích thì nhàn nhã lắm, người Trung Hoa cổ đại là những người khởi xướng ra cái trò thưởng trà này đầu tiên, rồi sau đó nó lan sang Nhật Bản. Mấy ông người Nhật thì kỹ tính kinh khủng, đem trà biến thành cả một môn nghệ thuật mang tên Chadō với đủ thứ quy tắc nghiêm ngặt. Từ cách bước vào phòng trà, cách cúi chào, cách cầm chén gốm cho đến việc múc từng muỗng bột trà xanh.

Còn ở Việt Nam mình thì sao? Người Việt mình lại thích cái sự mộc mạc hơn. Cứ chiều chiều hay sáng sớm, ngồi bên hiên nhà, pha ấm trà mạn hay trà sen, í đới mấy người bạn sang ngồi đàm đạo chuyện đời. Hai phong cách tưởng như trái ngược—một bên gò bó chỉn chu, một bên tự do phóng khoáng—nhưng nghĩ cho cùng thì cốt lõi cũng đâu có khác gì nhau? Đều là mượn cái vị đắng nhẹ rồi ngọt sâu của lá trà để làm cái gương soi lại lòng mình, dùng cái tĩnh lặng của không gian để đối diện với những sóng gió nội tâm.

3. Bốn Chữ "Hòa - Kính - Thanh - Tịch" Giữa Nhịp Sống Cơm Áo Bộn Bề

Người ta cứ hay rao giảng về bốn cái chữ cốt lõi trong trà đạo: Hòa, Kính, Thanh, Tịch. Nghe thì mang tính triết lý kinh viện, nhưng thả vào đời sống thực tế lại thấy nó gần gũi vô cùng.

• Hòa (Wa): Là sự hòa hợp, khi ta ngồi xuống không còn muốn tranh chấp hơn thua với ai, hòa mình vào với thiên nhiên ngoài cửa sổ.

• Kính (Kei): Là sự tôn trọng: kính trà, kính người pha, và kính cả bản thân mình.

• Thanh (Sei): Là giữ cho lòng mình sạch sẽ, giản dị, quẳng bớt mấy cái lo toan cơm áo gạo tiền sang một bên trong dăm ba phút.

• Tịch (Jaku): Đó là sự tĩnh lặng tuyệt đối. Mấy ai trong đời này chịu ngồi yên trong sự tĩnh lặng mà không thấy bứt rứt? Vậy mà bên chén trà, cái sự tĩnh lặng ấy lại trở nên dịu dàng đến lạ.

4. Ngẫm Về Triết Lý Cân Bằng Qua Từng Thao Tác Pha Trà

Thực ra, nếu quan sát một người pha trà đạo, ta sẽ thấy từng động tác của họ như một điệu múa chậm. Nước đun không được sôi quá trào xối xả, vì nước nóng quá sẽ làm "cháy" trà. Chén rót ra không được đầy tràn, vì đầy quá thì vỡ vạc, mà vơi quá thì lại thiếu thốn. Mỗi cái chi tiết nho nhỏ ấy tự nhiên lại gợi cho người ta nghĩ đến sự cân bằng và tiết chế ở đời. Làm cái gì quá cũng không tốt, vừa vặn mới là đỉnh cao.

Rồi người ta lại bảo mỗi lần pha trà là "nghệ thuật của khoảnh khắc"—cái thuật ngữ Ichigo Ichie đấy. Ấm trà tử sa hôm nay bạn pha, dù cùng một loại lá, cùng một nguồn nước, cùng một bộ ấm chén, nhưng hương vị của nó sẽ chẳng bao giờ giống hệt ấm trà ngày mai. Vì tâm trạng bạn đã khác, thời tiết đã khác, và chính bạn của ngày hôm nay cũng đâu còn là bạn của ngày qua. Trân trọng khoảnh khắc hiện tại, nghe thì lý thuyết đấy nhưng ngồi nhấp ngụm trà nóng lăn qua cổ họng là tự nhiên ngộ ra liền.

5. Nhấp Ngụm Trà Nóng Tìm Lại Khoảng Lặng Trút Bỏ Deadline

Bây giờ đời sống quay như chong chóng. Điện thoại kêu thông báo liên tục, công việc đè nặng, con người ta chạy đôn chạy đáo ngoài đường. Thế nên dạo gần đây mới thấy rộ lên cái trào lưu các bạn trẻ tìm đến thiền trà, tìm đến trà đạo Việt Nam như một cách để chữa lành.

Chẳng cần phải lập một cái trà thất cầu kỳ đâu, đôi khi chỉ là một góc nhỏ trong căn bếp hay bàn làm việc. Thả vài lá trà vào ấm, kiên nhẫn đợi nước sôi, ngắm làn hơi nước bay la la rồi tan vào không khí. Cái hành động tưởng chừng như tốn thời gian đó lại chính là khoảng nghỉ tuyệt vời để đầu óc không bị kiệt sức.

6. Học Cách "Uống Trà Bằng Tâm" Và Kết Nối Những Tri Kỷ

Học trà đạo rốt cuộc cũng chẳng phải để trở thành một chuyên gia nếm trà hay nghệ nhân pha trà siêu việt. Mà là học cách uống trà bằng cả cái tâm. Đặt bàn tay ôm lấy thân ấm gốm ấm áp, nghe tiếng nước rót róc rách vào chén, ngửi cái mùi thơm mộc mạc lan tỏa... Đó chính là thiền. Hạnh phúc hóa ra nó không nằm ở cái gì quá xa xôi, mà nó nằm ngay ở sự hiện diện trọn vẹn của ta trong khoảnh khắc này, ngay tại đây, bên chén trà này.

Và hơn thế nữa, trà đạo còn là cái cớ tuyệt vời để con người ta kết nối với nhau. Giữa cái xã hội mà người ta giao tiếp chủ yếu qua những dòng tin nhắn vô hồn, việc hai con người ngồi đối diện nhau qua một bàn trà nó quý giá biết bao. Có những buổi trà đạo, người ta thậm chí chẳng nói với nhau câu nào. Chỉ là ngồi im, rót trà cho nhau, cùng ngắm mưa rơi ngoài hiên. Cái sự im lặng ấy không hề ngột ngạt mà lại đong đầy sự thấu hiểu. Trà đã trở thành chiếc cầu nối vô hình giữa những tâm hồn, xóa tan mọi khoảng cách hay địa vị xã hội.

Thế đấy, nói lan man một hồi rồi quay lại thì chén trà trên tay cũng đã nguội bớt. Trà đạo suy cho cùng đâu có gì huyền bí. Nó chỉ đơn giản là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng rằng giữa cuộc đời vội vã này, hãy cho phép mình được dừng lại, thở sâu, pha một ấm trà và giữ cho tâm hồn luôn trong trẻo như làn nước trà đầu ngày.